Fabrika Zemin Çizgileri Nasıl Olmalı? İSG Zemin İşaretleme Rehberi

Fabrika zemin çizgileri; yaya hareketini, forklift ve diğer araçların güzergâhlarını, üretim alanlarını, makine çevrelerini, stok ve istif bölgelerini birbirinden ayırmak için kullanılan saha işaretleme sisteminin önemli bir parçasıdır. Doğru planlanmış bir zemin işaretleme düzeni, yalnızca zemine renkli çizgiler uygulanmasından ibaret değildir. Çalışan hareketleri, araç trafiği, üretim akışı, yükleme noktaları ve işletmenin risk değerlendirmesi birlikte ele alınmalıdır.

Bu nedenle fabrika içerisindeki çizgilerin rengi, genişliği veya konumu belirlenmeden önce sahanın nasıl kullanıldığı incelenmelidir. Forkliftlerin geçtiği güzergâh ile personelin kullandığı yaya yolu aynı plan içerisinde değerlendirilirken kesişim noktaları, kapılar, kör noktalar, makine çevreleri ve yükleme alanları ayrıca dikkate alınmalıdır.

Fabrika Zemin Çizgileri Neden Kullanılır?

Üretim tesislerinde aynı zemin üzerinde çalışanlar, forkliftler, transpaletler, yükler, makineler ve geçici depolama alanları bulunabilir. Bu hareketlerin sınırları açık biçimde tanımlanmadığında güzergâhlar birbirine karışabilir.

Zemin işaretlemeleri bu alanların kullanım amacını saha üzerinde anlaşılır hâle getirmek için kullanılır. İşaretlemenin temel amacı, çalışanların ve araçların hangi alanları kullanacağını belirlemek ve işletme içerisindeki trafik düzenini desteklemektir.

Fabrika içerisinde zemin çizgileriyle düzenlenebilecek başlıca alanlar şunlardır:

• Personel yaya yolları
• Forklift ve araç yolları
• Yaya geçiş noktaları
• Üretim ve çalışma alanları
• Makine çevreleri
• Hammadde ve mamul alanları
• Palet ve istif alanları
• Sevkiyat ve yükleme bölgeleri
• Forklift park ve şarj alanları
• Atık toplama alanları
• Karantina bölgeleri
• Tehlikeli ve girilmemesi gereken alanlar
• Geçici bekleme ve malzeme alanları

Mevzuat Fabrika Trafik Yolları İçin Ne Söylüyor?

İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik; işyerindeki merdiven, koridor, geçiş yolu, yükleme yeri ve rampalar dâhil yolların yaya ve araçların güvenli hareketine uygun olması gerektiğini belirtir.

Yaya veya malzeme taşımada kullanılan yolların, kullanıcı sayısına ve yapılan işin niteliğine uygun boyutlarda olması; malzeme taşınan yollarda yayalar için yeterli güvenlik mesafesinin bırakılması gerekir. Ayrıca çalışanların korunması amacıyla araç geçiş yollarının açıkça işaretlenmesi öngörülür.

Forklift Yolları Nasıl İşaretlenmeli?

Forklift güzergâhı planlanırken yalnızca forklift aracının kendi genişliği dikkate alınmamalıdır. Taşınan yükün ölçüsü, dönüş hareketi, karşılıklı trafik, raf araları, kapı geçişleri ve güzergâhın yakınındaki çalışanlar da değerlendirilmelidir.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği kapsamında araç trafiğine açık yolların, çalışanların korunması gerekiyorsa zemin renginden açıkça ayrılacak biçimde sarı veya beyaz renkli sürekli şeritlerle belirtilmesi öngörülür. Şeritlerin araçlar ile yakınındaki nesneler ve yayalar arasında güvenli mesafeyi tanımlayacak şekilde yerleştirilmesi gerekir.

Bu nedenle forklift yolu çizgisi belirlenirken sahada şu noktalar incelenmelidir:

• Kullanılan forklift tipi
• Forklift ve yükün toplam hareket alanı
• Tek yön veya çift yön trafik
• Dönüş yarıçapları
• Raf ve makine mesafeleri
• Kapı ve geçiş noktaları
• Yaya yollarıyla kesişimler
• Yükleme ve boşaltma bölgeleri
• Forklift park ve şarj noktaları

Fabrika Yaya Yolları Nasıl Planlanmalı?

Yaya yolu, çalışanların üretim ve depo alanlarında araç trafiğinden mümkün olduğunca ayrılmış bir güzergâhta hareket etmesini sağlamaya yönelik planlanır. Yaya yolunun başlangıç ve bitiş noktaları kadar, güzergâh boyunca forklift veya diğer araç yollarıyla nerelerde kesiştiği de önemlidir.

Bir yaya güzergâhı hazırlanırken yalnızca zemine iki paralel çizgi çekilmesi yeterli değildir. Çalışanın bu yolu kullanarak yemekhane, soyunma alanı, üretim bölümü, depo, çıkış veya diğer çalışma noktalarına kesintisiz biçimde ulaşabilmesi değerlendirilmelidir.

Kapılar, makine çıkışları ve forklift yollarıyla kesişen bölümlerde gerektiğinde yaya geçidi, uyarı yazısı veya farklı zemin işaretleriyle güzergâh desteklenebilir.

Yaya Yolu İçin Hangi Renk Kullanılmalı?

Fabrikalarda yaya yollarının farklı renklerde uygulandığı görülebilir. Ancak belirli bir zemin renginin bütün fabrikalarda zorunlu olarak aynı anlama geldiği varsayılmamalıdır.

Örneğin bazı işletmeler yaya alanlarında yeşil zemin kullanırken bazı tesisler yalnızca sarı veya beyaz sınır çizgileriyle yaya güzergâhı oluşturabilir. Buradaki temel kriter, seçilen sistemin işletmenin İSG planıyla uyumlu, açıkça anlaşılır ve saha genelinde tutarlı biçimde uygulanmasıdır.

İSG Renkleri Ne Anlama Gelir?

Sağlık ve güvenlik işaretlerinde renklerin belirli anlamları vardır. Bu anlamların zemin alan boyamasıyla birebir aynı şey olmadığına dikkat edilmelidir.

Bu renk anlamları sağlık ve güvenlik işaretlerinin sistematiğidir. Fabrika zeminindeki üretim alanı, palet alanı veya yaya yolu gibi bölümlerin renklerini belirlerken işletmenin kendi işaretleme planı ayrıca hazırlanmalıdır.

Tehlikeli Alanlar Zeminde Nasıl İşaretlenir?

Çarpma, düşme veya nesnelerin düşmesi gibi risklerin bulunduğu yerlerde tehlikeli bölgenin açık biçimde belirtilmesi gerekir.

Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği’nin ilgili düzenlemesinde bu tür bölgelerin birbirini takip eden sarı-siyah veya kırmızı-beyaz şeritlerle işaretlenmesi yer alır. Şeritlerin yaklaşık 45 derece açıyla ve aynı büyüklükte düzenlenmesi öngörülür.

Bu tip taramalar fabrika içerisinde örneğin risk değerlendirmesine bağlı olarak kolon köşeleri, çalışma kanalları, fiziksel engeller veya belirli tehlikeli bölgelerde değerlendirilebilir.

Makine Çevreleri Nasıl İşaretlenir?

Üretim makinelerinin çevresindeki çalışma ve güvenlik alanları, makinenin kullanım biçimine göre değerlendirilmelidir. Operatör hareketi, bakım erişimi, açılan kapak ve paneller, hareketli makine parçaları ve malzeme giriş-çıkışı göz önünde bulundurulmadan yalnızca makinenin dış çevresine çizgi çekilmesi yeterli olmayabilir.

Makine çevresindeki işaretleme, çalışanların hangi alanın çalışma bölgesi olduğunu anlayabilmesine yardımcı olmalıdır. Bakım veya tehlike bölgeleri ayrıca tanımlanacaksa işletmenin risk değerlendirmesi ve İSG planına göre farklı işaretleme kullanılabilir.

Depo ve İstif Alanlarında Zemin Çizgileri

Depo zeminlerinde işaretleme yalnızca trafik güzergâhları için kullanılmaz. Paletlerin, hammaddenin, tamamlanmış ürünlerin ve geçici malzemelerin bırakılabileceği alanlar da çizgilerle sınırlandırılabilir.

Bu yaklaşım, koridorların malzemeyle kapanmasını önlemeye ve işletmenin depo düzenini takip etmesine yardımcı olur.

Depo içerisinde ayrı olarak tanımlanabilecek alanlara örnekler:

• Hammadde alanı
• Mamul alanı
• Sevkiyat bekleme alanı
• Kalite kontrol alanı
• Karantina alanı
• Boş palet alanı
• Atık alanı
• Forklift park alanı
• Forklift şarj alanı

5S Zemin İşaretleme Nedir?

5S çalışmalarında zemin işaretleme, tesis içerisindeki yerleşimin anlaşılır hâle getirilmesine yardımcı olan araçlardan biridir. Belirli malzemelerin, ekipmanların veya çalışma alanlarının sınırlarının zeminde gösterilmesi, tanımlanan düzenin korunmasını kolaylaştırabilir.

Ancak 5S uygulamasında yalnızca çizgi çekmek yeterli değildir. Zeminde belirlenen alanın ne için kullanılacağı tanımlanmalı ve işletmenin çalışma düzeniyle uyumlu olmalıdır.

Örneğin zeminde ayrılmış bir palet alanı bulunuyorsa bu alanın kapasitesi, kullanım şekli ve hangi malzemeye ait olduğu çalışanlar tarafından anlaşılabilir olmalıdır.

Fabrika Çizgi Genişliği Kaç cm Olmalı?

Fabrika içerisindeki tüm zemin çizgileri için mevzuatta tek bir genel santimetre değeri bulunmaz. Çizgi genişliği; işaretlemenin amacı, zemin büyüklüğü, görüş mesafesi, araç trafiği ve işletmenin proje veya şartnamesine göre belirlenebilir.

Saha uygulamasında önemli olan, aynı işlevde kullanılan çizgilerin ölçülerinin tutarlı olması ve çizginin zeminden rahatlıkla ayırt edilebilmesidir.

Forklift yolu gibi trafik güzergâhlarında ise yalnızca çizginin kendi genişliğine odaklanmak yerine çizgilerin arasında kalan gerçek kullanılabilir güzergâh ile araç-yaya güvenlik mesafeleri dikkate alınmalıdır.

Eski Fabrika Çizgilerinin Üzerine Yeni Çizgi Yapılır mı?

Mevcut işaretlemeler yeni saha planıyla tamamen uyumluysa yüzey ve boya durumu değerlendirilerek yenileme yapılabilir. Ancak güzergâh değişmişse eski çizgilerin zeminde bırakılması yeni işaretlerle karışıklığa neden olabilir.

Örneğin eski forklift güzergâhı ile yeni yaya yolu birbirini kesiyorsa eski çizginin yalnızca farklı bir renkle üzerinden geçilmesi saha kullanımını anlaşılmaz hâle getirebilir.

Bu nedenle uygulamadan önce eski çizgiler şu açılardan kontrol edilmelidir:

• Yeni yerleşimle uyumlu mu?
• Yüzeye sağlam şekilde bağlı mı?
• Yeni boya sistemiyle uyumlu mu?
• Silinmesi gereken eski yön veya alan işaretleri var mı?
• Farklı dönemlerde uygulanmış birden fazla çizgi üst üste bulunuyor mu?

Zemin Hazırlığı Neden Önemlidir?

Çizgi planı doğru hazırlanmış olsa bile yüzey uygun değilse boya zemine yeterli şekilde bağlanmayabilir. Fabrika zeminlerinde yağ, üretim kalıntıları, toz, eski kaplama ve yoğun araç kullanımı sık karşılaşılan koşullardır.

Uygulama öncesinde zeminin beton, epoksi veya farklı bir kaplama olması dikkate alınmalı; yüzeydeki yağ, kir, gevşek boya ve diğer tutunmayı etkileyen tabakalar değerlendirilmelidir.

Boya sistemi yalnızca renge göre değil, mevcut zeminin yapısına ve kullanım yoğunluğuna göre seçilmelidir.

Fabrika Zemin İşaretleme Planı Nasıl Hazırlanır?

Fabrika Zemin Çizgilerinde Sık Yapılan Hatalar

• Saha trafiği incelenmeden doğrudan çizgi uygulamasına başlanması
• Yaya ve forklift yollarının birbirinden bağımsız planlanması
• Kesişim noktalarının işaretlenmemesi
• Her renk için farklı alanlarda farklı anlam kullanılması
• Eski işaretlerin zeminde bırakılması
• Makine çevrelerinin gerçek çalışma alanı dikkate alınmadan çizilmesi
• Forklift dönüş alanlarının hesaba katılmaması
• Depo koridorlarının malzeme istifine açık bırakılması
• Zemin yüzeyi hazırlanmadan boya uygulanması
• Yalnızca çizgi genişliğine odaklanıp gerçek güvenlik mesafelerinin göz ardı edilmesi

Fabrika Çizgi Planında En Önemli Nokta Nedir?

İyi bir fabrika zemin işaretleme sistemi, işletmenin gerçek çalışma biçimini zemine aktarmalıdır. Çizgiler yalnızca estetik ve düzenli görünmek için değil, çalışanların, araçların ve malzemelerin hangi alanları kullanacağını daha anlaşılır hâle getirmek için planlanmalıdır.

Bu nedenle uygulamaya başlamadan önce saha kullanımının incelenmesi, risklerin değerlendirilmesi ve işletmenin mevcut İSG planıyla uyumlu bir yerleşim hazırlanması gerekir.